Afazi nedir?

Afazi, genellikle bir inme ya da beyin travması sonucunda ortaya çıkan ve beynin okuma, yazma, konuşma alanlarının hasarlanmasından dolayı meydana gelen dil bozukluğudur.

Çoğu insanda dil alanları beynin sol yarı küresinde yer almaktadır. Dolayısıyla, afazide beynin sol yarısındaki dil alanları hasarlanırken, kişinin de sağ tarafına inme inebilir/felç gelebilir.

Bu bozukluk dili ifade etme ve anlamanın yanı sıra, okuma ve yazmayı da etkileyebilmektedir. Afaziye dizartri ya da konuşma apraksisi gibi nörolojik konuşma bozuklukları da eşlik edebilmektedir.

Her afazili birey afaziyi farklı şekilde hissetmektedir: afazi her bireyde farklı ortaya çıkmaktadır. Afazinin şiddeti ve etkileri beyin hasarının yeri ve şiddetine, afazili olmadan önceki dilsel yeterliliğine, ve bireyin kişiliğine bağlıdır. Afazili bazı bireyler dili iyi anlayabililer, ama doğru kelimeleri bulmada ve cümle kurmada sorun yaşayabilirler.

Diğer afazili bireyler ise oldukça çok konuşurlar, ama söyledikleri şeyler diğer kişi için ya anlamsızdır ya da anlaşılması çok zordur; bu tür afazili bireyler dili anlamada büyük sorun yaşamaktadırlar. Afazili birçok bireyin dilsel yeterliliği bu iki uç nokta arasında yer almaktadır.

Dikkat ediniz: afazili bireylerin zekaları genelde tam olarak işlemektedir! Afazi durumunda neredeyse her zaman dilin biraz kendi kendine iyileşmesi söz konusudur. Tam bir iyileşme çok nadiren olmakta veya hiç olmamaktadır. Yinede, çok alıştırma yapma, çaba ve azim ile ilerleme kaydedilebilmektedir.

Akıcı afazi

A. Wernicke Afazi: Lezyon, Wernicke alanı ya da yakındaki temporal ve parietal bölge içinde olabilir. Bu tür afazinin iki tür ana bileşeni vardır. İlki, yazılı ve sözlü dil anlama bozulmasıdır. İkincisi ise bağımsız dili konuşmada görülen yetersizliktir. İkinci türdeki hastalar genelde bazı kelimeleri düzgün kurgulayamaz ve cümlede uygun yere koyamazlar. Wenicke afazide konuşma akıcı, prosodi, ezgi ve çekimlerin normal kullanıldığı ama anlamlı olmayan bir şekildedir.

B. Kondüksiyon Afazi: Lezyon, Broca ve Wernicke alanını birbirine bağlayan beyaz madde yolunda (arkuat fasikulusda)’dır ve en belirgin özelliği tekrarlamalarda yaşanan sorunlardır. Normalde akıcı bir afazi tipidir fakat lezyon ne kadar öndeyse konuşma o kadar tutuk olur.

C. Transkortikal Duyusal Afazi: Lezyon, Wernicke alanının posteriorunda parietal ve temporal bölgelerin kesiştiği yerdedir. Tekrarlama yetisinin haricinde Wernicke afazisine çok benzemektedir.

Tutuk afazi

A. Broka afazisi: Lezyon, Broka alanındadır. Broca afazisinde konuşma; tutuk, gramersiz, prosodi, ezgi ve çekim eklerinin olmadığı telgraf tipindedir. Kişi, kendine söyleneni anlar ve yanlışlarının farkına varabilir.

B. Transkortikal motor afazi: Bu tür afazilerde tekrarlama ve okuma korunmuştur. Bunun dışında Broka afazisine çok benzer. Broca ve özellikle transkortikal motor afazisi olan hastalarda ağız içi organların zayıflığından kaynaklanan dizatri görülebilmektedir.

Bu dil bozukluğunda kişi, spontane konuşma üretemez, kelime oluşturamaz, ne demek istediğini anlatamaz. Ancak bir şeyi tekrarlamasını istediğinizi zorlamadan yapar. Bu dil bozukluğu, genellikle Broca alanının önüne gelen bir darbe sonucu oluşur.

C. Global afazi: En yaygın ve ağır afazi türüdür. Global afazikler ne konuşulanı anlarlar ne de konuşmayı üretebilirler.

Afazi nasıl teşhis edilir?

Afazi genellikle ilk olarak beyin hasarı geçiren kişiyi tedavi eden doktor (nörolog) tarafından fark edilir. Doktor kısa bir yatakbaşı değerlendirme sonrası afaziden şüphelenirse hastayı iletişim becerilerini daha ayrıntılı değerlendirmek için bir dil ve konuşma terapistine yönlendirir. Dil ve Konuşma terapisti bireyin “komutları yerine getirme, soruları yanıtlama, nesne adlandırma ve sohbeti sürdürme becerilerini ayrıntılı değerlendirip, uygun bir terapi programı hazırlamak için afazi testi uygular.

Değerlendirmeler afazili bireyin motor konuşma bozukluklarını, dili anlama, okuma, yazma, yutma yeterliliğini ve alternatif ve destekleyici iletişimi sistemlerini kullanabilme yeterliliklerini içermelidir. Türkiye’de afazili bireyler için hazırlanmış GAT (Gülhane Afazi Testi: Tanrıdağ, 1993), GAT-2 (Tanrıdağ, Maviş,Topbaş, 2011), EAT (Atamaz, Yağız On, Durmaz, 2007) ve ADD (Maviş ve Toğram, 2007) değerlendirme testleri mevcuttur.

Afazi tedavisi nasıldır?

Bazı vakalarda kişiye müdahale edilmeden afazi iyileşir. Bu tip spontan iyileşme beyne kan akışının geçici olarak kesintiye uğradığı ancak kısa zamanda düzelen ve geçici iskemik atak adı verilen inme tipini takiben gerçekleşir. Bu durumlarda dil becerileri birkaç saat ya da birkaç günde geri dönebilmektedir.

afazi

Ancak çoğu vaka için dilin iyileşmesi bu kadar hızlı ya da tamamen olmamaktadır. Afazili bir çok kişi birkaç günden bir aya kadar bazı dil becerilerinde geri dönüşün olduğu kısmi spontan iyileşme yaşarken, bazı kişilerde afazi kalıcı olabilmektedir. Bu gibi durumlarda dil ve konuşma terapisi yardımcı olmaktadır. Görece iyileşme genellikle iki yılı aşkın bir süre devam eder. Çoğu sağlık uzmanı en etkili tedavinin iyileşme sürecinin ilk aşamalarında başlaması gerektiğine inanmaktadır.

İyileşmeyi etkileyen faktörler arasında hasarlanan beyin alanı, beyin hasarının yaygınlığı, kişinin yaşı ve sağlık durumu yer almaktadır. Ayrıca motivasyon, el baskınlığı ve eğitim düzeyi de diğer faktörler arasında yer almaktadır. Afazi ile uğraşan dil ve konuşma terapistleri, dil becerilerini mümkün olduğu kadar yeniden oluşturarak, dil sorunlarını telafi ederek ve diğer iletişim kurma yöntemlerini öğreterek, kalan dil becerilerini kullanması için motive ederek afazili bireylerin iletişim becerilerini geliştirmekte uzman olan kişilerdir.

Her bir bireyin afazi tipi ve yetersizliğine özgün olarak hazırlanan bireysel terapiler kişinin işlevsel ihtiyaçlarına odaklanır. Grup terapileri ise küçük bir grup ortamında afazili bireylere yeni iletişim becerilerini kullanma şansı sağlar. Aile katılımı da afazi terapisinin önemli bir bileşenidir.

Afazi kelimesinin ingilizcesi

n. aphasia, impairment or loss of the ability to use and understand words

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç